Presentatie “Extremisme in het Midden Oosten”

Presentatie “Extremisme in het Midden Oosten” door Anno Bunnik
Debat met Prof. Martin van Creveld en Dr. Mariwan Kanie
De Balie, Amsterdam, 23 Oktober 2013

Extremisme in het Midden-Oosten. Waar te beginnen? Bij de bijna dagelijkse realiteit van zelfmoordaanslagen en autobommen in Irak? Hezbollah, Assad en Iran? Al Qaeda? Hamas? De Dictatoriale monarchieën in de Golf? Het geweld tussen het leger en de moslimbroeders in Egypte? Israëlische bendes die op Afrikanen jacht gaan in Tel Aviv? Extremisme is niet alleen dominant aanwezig in de regio maar kent ook vele gezichten.

Sektarisch geweld
De belangrijkste en gevaarlijkste ontwikkeling is echter de opkomst van het sektarisch geweld, tussen Soennieten en Sjiieten/Alawieten. Sektarische geweld  is onderdeel geworden van het dagelijks leven in Syrië en Irak en iets mindere mate ook in Libanon.

Sommige politieke analisten spraken de laatste jaren over de AfPak regio omdat Afghanistan en Pakistan een vergelijkbaar probleem zou zijn. We zouden nu ook kunnen spreken over de SYRIL regio – Syrië, Irak en Libanon hebben alle drie te kampen met dezelfde problemen: sektarisch geweld, kidnapping, fragiele overheden en lokale gemeenschappen die op milities rekenen aangaande hun eigen veiligheid. Deze landen zijn noemt men binnen de stroming Internationale Betrekkingen “falende staten”.

Het hart van het Midden Oosten dreigt zodoende een verzameling van  ingegraven enclaves te worden. De vraag is niet of deze 3 landen er snel bovenop komen maar of ook andere landen zoals Jordanië en Turkije dit moeras in worden gezogen.

3 oorzaken aan te wijzen:

  1. De Irak oorlog en de vernietiging van de Iraakse staat. De VS hebben de staat na de inval min of meer opgeheven waardoor een machtsvacuüm ontstond waarin gemeenschappen zichzelf gingen beveiligen. In dat vacuüm wist Al Qaeda zich te nestelen in Irak en is het stelselmatig aanslagen gaan plegen op Sjiitische wijken en moskeeën.
  2. De rol van Iran en Saudi Arabië. Iran als de grootste Sjiitische staat en Saudi Arabië als de belangrijkste Soennitische staat stoken beiden het vuurtje op in de buurlanden. De Saudis sponsoren bijvoorbeeld radicale geestelijken in Irak of Libanon om hun sektarisch boodschap uit te dragen.
  3. De dictatoriale regimes zoals die van Assad koppelen hun eigen lot aan het lot van hun sektarische groep: in dit geval de alevitische minderheid. Assad hamert er continue op dat alleen onder zijn leiding de Alawieten, en ook de Sjiieten en Christenen in Syrië, veilig zijn.

De schuldvraag voor veel van het geweld ligt dus niet in gemakkelijke antwoorden “als het ligt aan de verdeeldheid of zelfs gewelddadigheid die inherent is aan de Islam”. Nee de schuldigen zijn hoofdzakelijk te vinden in de politiek: in Washington, Riyad, Teheran en Damascus.

Opkomst van extremisten in Syrië en Egypte
Maar hoe zit het met extremisme in de oppositie in Syrië en Egypte? Een voorname reden is de toenemende polarisatie. Assad drijft met zijn buitensporige geweld grote groepen in de handen van extremisten. Zeker als deze extremisten de bevolking ook nog dagelijks van brood voorzien. Een van de 2 Al Qaeda groepen, Islamic State of Iraq and al Shaam (ISIS) heeft momenteel een gebied in Noord Syrië  in handen met een paar honderdduizend inwoners. Al Qaeda zorgt voor de bevoorrading van brood en heeft lokale rechtbanken in het leven geroepen. In feite bestuurd Al Qaeda een gebied vergelijkbaar met een stad als Utrecht.

Waar in Syrië een burgeroorlog aan de gang is zien we in Egypte de beginselen van wat een burgeroorlog zou kunnen worden. De polarisatie tussen de aanhangers van het leger en de moslimbroeders is zo hoog opgelopen dat meer geweld en aanslagen ook langzaam dagelijkse realiteit worden aan de Nijl. Dit kan alleen maar ingedamd worden door de Moslimbroeders niet te verbieden maar mee te laten doen in de volgende verkiezingen. Het compleet uitsluiten van de broeders zal fatale gevolgen hebben voor de veiligheid en stabiliteit van Egypte. Zo niet, dan zullen zij de conclusie trekken dat democratie voor hen niet is weggelegd en zullen zij kiezen voor de gewapende strijd tegen de regering van al Sisi.

Maar zijn alle Islamisten extremisten?
Jaish al Islam, het leger van Islam. Dit klinkt allemaal erg eng, als een van de velen Al Qaeda branches. In feite is dit leger een verzameling van Islamitische rebellengroepen die vooral rond Damascus actief zijn. Deze verzameling van rebellen worden gesteund door Saudi Arabië. Dit is een indicatie dat het geen voorvechters zijn van de democratie, maar dit betekend niet per definitie dat dit allemaal Bin Ladens zijn. De tegenstelling tussen het seculiere Vrije Syrische Leger en de Islamitische rebellen is niet correct. Er zijn organisaties zoals Jaish al Islam die ons laten zien dat de werkelijkheid aan het Syrische front complex is. De toenemende Islamisering moeten we vooral zien als een gevolg van het uitblijven van Westerse interventie en de verharding van de strijd.

Buitenlandse strijders
De grote meerderheid van de rebellen is Syrisch maar een aanzienlijk deel zijn de buitenlandse strijders, uit alle zowel Westerse als Islamitische landen. Naar schatting hebben we het over zo’n 10,000 vele malen meer dan in voorgaande oorlogen in het Midden Oosten. Hoe is dit te verklaren?

1)              Bereikbaarheid: vliegticket naar Turkije met Easyjet of Pegasus Air en vervolgens sta je al gauw aan de grens met Syrië.

2)              Meer dan conflicten in bijvoorbeeld Mali wordt Syrië gezien als het hart van het Midden Oosten (Bilaad al Shaam). Damascus was in het verleden een belangrijke stad in de kalifaten.

3)              De rol van sociale media wordt vaak overschat, maar in dit geval is YouTube ontzettend belangrijk: door deze overdaad aan beelden zien we dagelijkse de gruweldaden van de oorlog, maar ook komen de beelden van de heroïsche rebellen die vechten tegen een brute dictator bij ons binnen. Dit heeft jonge mannen altijd aangesproken en is nu ook niet anders.

Toen begin dit jaar de verhalen langzaam naar buiten kwamen over Nederlandse jongeren die actief waren in Syrië werd al gauw de geconcludeerd dat ze aldaar voor de Syrische Al Qaeda branche, Jabhat al Nusra, zouden vechten. In werkelijkheid blijkt deze organisatie echter vooral Syriërs in haar gelederen te hebben en kom je daar als amateur met weinig tot geen gevechtservaring niet gauw bij. Deze buitenlandse jongeren vormen meestal hun eigen eenheid die ondersteunende taken verrichten.

Vooruitkijken?
Kunnen we überhaupt vooruitkijken? Nee, maar als als ik dan toch een antwoord moet geven: het groeiend extremisme in het Midden Oosten zal voor het Westen geen rampzalige gevolgen hebben. Radicale Moslims en andere extremisten zijn vooral bezig met hun eigen lokale of regionale vijanden, zoals de dictaturen in Syrië en Egypte.

Daarnaast hebben we in Irak gezien dat de lokale Al Qaeda groepen vooral actief zijn in het plegen van aanslagen tegen Sjiitische burgers. Ik verwacht dan ook dat deze sektarische strijd alleen maar zal verergeren en dat Al Qaeda gelieerde groepen eerder achter Hezbollah aangaan dan achter Obama, Netanyahu of Rutte.  Dit is wellicht enigszins goed nieuws voor ons, maar diep treurig nieuws voor het gehele Midden Oosten.

2 thoughts on “Presentatie “Extremisme in het Midden Oosten”

  1. Pingback: Het gevaar om niets te doen tegen de oorzaak en de kwaal | From guestwriters

  2. Pingback: Migratie en veiligheid even geherformuleerd | From guestwriters

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s